Uzun yola çıxanda sürücünün ağlına adətən eyni şeylər gəlir: yanacaq çəni doludurmu, avtomobil saz vəziyyətdədir, telefonda naviqasiya açıqdırmı və nə vaxt çatacağam?
Amma uzun yol şəhər daxilində avtomobil idarə etməkdən tamamilə fərqlidir.
Xüsusilə tanımadığınız yollarda vəziyyət bir neçə dəqiqə ərzində dəyişə bilər. Gündüz hər şey aydın görünən yol gecə tamam başqa təsir bağışlaya bilər. Yol örtüyündə qəfil çökmə, kifayət qədər görünməyən nişan, təmir səbəbindən dəyişdirilmiş hərəkət istiqaməti, işıqlandırılmayan hissə və ya qarşıdan gələn sürücünün təhlükəli manevri sizi gözləmədiyiniz vəziyyət qarşısında qoya bilər.
Bəzən isə ən böyük təhlükə yolun özündən yox, digər sürücünün davranışından yaranır.
Ona görə uzun yolda təhlükəsiz sürüşün əsas prinsipi yalnız avtomobili yaxşı idarə etmək deyil.
Əsas məsələ gözlənilməz vəziyyətə hazır olmaqdır.
Yola çıxmazdan əvvəl ilk sual: “Mən bu yola hazırammı?”
Uzun yola çıxmazdan əvvəl avtomobilə baxmaq vacibdir. Təkərlər, əyləc sistemi, işıqlar, mühərrik yağı, soyuducu maye və şüşəsilənlərin vəziyyəti kimi əsas məqamlar yoxlanılmalıdır.
Amma avtomobil qədər sürücünün özü də hazırlıqlı olmalıdır.
Yuxusuz, çox yorğun və ya əsəbi halda uzun yola çıxmaq sürücünün reaksiyasını zəiflədə bilər. “Bir azdan dayanaram” düşüncəsi ilə yorğunluğu görməzdən gəlmək xüsusilə uzun yollarda risk yaradır.
Uzun yolun başlanğıcında özünüzü yaxşı hiss etməyiniz bir neçə saat sonra da eyni vəziyyətdə olacağınız demək deyil.
Gündüz tanıdığınız yol gecə tamam başqa ola bilər
Gündüz həmin yoldan dəfələrlə keçmisiniz. Yol sizə tanışdır.
Amma gecə eyni yolda vəziyyət dəyişir.
Yolun kənarları daha az görünür, bəzi maneələr gec nəzərə çarpır, qarşıdan gələn avtomobillərin faraları görmə qabiliyyətinə təsir edə bilər. Tanımadığınız yolda isə sürücünün qarşısında başqa bir problem yaranır:
Siz yolun bir neçə metr sonrasında nə ilə qarşılaşacağınızı bilmirsiniz.
Bu səbəbdən gecə tanımadığınız yolda sürəti elə seçmək lazımdır ki, qarşıdakı maneəni gördükdə təhlükəsiz reaksiya vermək üçün kifayət qədər məsafə qalsın.
Yol boş görünür deyə sürəti artırmaq təhlükəsizliyin artması demək deyil.
Yol örtüyü sizi xəbərsiz yaxalaya bilər
Bəzi yollarda hərəkət zamanı yol örtüyündə çökmələr, çalalar və digər deformasiya olunmuş hissələrə rast gəlmək mümkündür.
Gündüz sürücü belə maneəni əvvəlcədən görə bilər.
Gecə isə vəziyyət daha çətinləşir.
Xüsusilə yağışdan sonra çuxurun dərinliyini və formasını görmək daha çətin ola bilər. Bəzən su ilə örtülmüş hissənin altında yolun vəziyyətini ümumiyyətlə qiymətləndirmək mümkün olmur.
Belə vəziyyətdə:
- qarşıdakı avtomobilin hərəkətini kor-koranə təkrarlamayın;
- sürəti yol şəraitinə uyğunlaşdırın;
- ani sükan hərəkətlərindən çəkinin;
- qarşıdakı yolun görünüşünü və təhlükəsiz məsafəni qoruyun.
Ən vacibi isə budur:
Tanımadığınız yolda “bu yolda heç nə yoxdur” düşüncəsi ilə hərəkət etməyin.
Yol nişanı görünmürsə, risk artır
Uzun yolda sürücü üçün yol nişanları yalnız istiqamət göstərmir. Onlar qarşıdakı yol şəraiti barədə əvvəlcədən məlumat verir.
Amma bəzi ərazilərdə nişanların görünməməsi, yol işlərinin düzgün işarələnməməsi və ya sürücünün gec xəbərdar olması kimi vəziyyətlərlə qarşılaşmaq mümkündür.
Bu zaman sürücü qarşıdakı vəziyyəti əvvəlcədən bilmədiyi üçün daha ehtiyatlı davranmalıdır.
Xüsusilə gecə vaxtı:
görünməyən nişan = görünməyən risk ola bilər.
Ona görə tanımadığınız yolda sürəti yalnız yolun boşluğuna görə deyil, qarşıdakı vəziyyəti nə qədər tez görə bildiyinizə görə seçmək daha təhlükəsiz yanaşmadır.
Digər sürücü sizi əsəbiləşdirəndə...
Uzun yolda ən çətin sınaqlardan biri bəzən avtomobil yox, başqa sürücüdür.
Məsələn:
Qarşınızdakı avtomobil uzun müddət səbəbsiz yavaş gedir.
Arxadan gələn sürücü isə məsafəni qorumaq əvəzinə sizi sıxışdırır və faralarını yandırıb-söndürür.
Başqa biri ötməni təhlükəli şəkildə həyata keçirir.
Digər avtomobil qəfil sizin qarşısınıza keçir.
Belə vəziyyətlər sürücünü əsəbiləşdirə bilər.
Və məhz həmin anda çox təhlükəli bir dəyişiklik baş verir:
Sürücü artıq yolu deyil, digər sürücünü “cəzalandırmağı” düşünməyə başlayır.
Sürəti artırır.
Ötməyə məcbur edir.
Məsafəni azaldır.
“İndi mən ona göstərərəm” düşüncəsi yaranır.
Halbuki həmin anda yol dəyişməyib.
Dəyişən sürücünün qərarıdır.
Sizi sürətli sürməyə sövq edən sürücüyə qoşulmayın
Bəzən arxadan gələn avtomobilin sürəti sizi də sürətinizi artırmağa vadar edir.
Sanki qarşınızdakı sürücü sizə deyir: “Sən də sürətini artır.”
Amma onun seçdiyi sürət sizin üçün təhlükəsiz sürət olmaya bilər.
O, həmin yolu tanıya bilər.
Bəlkə avtomobili fərqlidir.
Bəlkə qarşıdakı təhlükəni görür.
Bəlkə isə sadəcə qaydalara uyğun olmayan şəkildə sürür.
Başqasının tələskənliyi sizin qərarınızı müəyyən etməməlidir.
Uzun yolda yaxşı sürücü başqasının sürətinə yox, yolun vəziyyətinə uyğun hərəkət edir.
Tanımadığınız yolda ilk dəfə gedirsinizsə...
İlk dəfə getdiyiniz yolda özünüzə əlavə vaxt verin.
Naviqasiyanın göstərdiyi istiqamət faydalıdır, amma naviqasiya qarşıdakı hər çuxuru, yol örtüyünün vəziyyətini və digər sürücünün nə edəcəyini sizin əvəzinizə görə bilmir.
Yolun quruluşunu bilmirsinizsə:
- döngələrə daha ehtiyatlı yanaşın;
- qarşıdakı maneələri əvvəlcədən görmək üçün kifayət qədər məsafə saxlayın;
- ötmə qərarını tələsmədən verin;
- yolun vəziyyəti barədə əmin olmadığınız halda sürəti azaltmaqdan çəkinməyin.
Tanımadığınız yolda bir neçə dəqiqə gecikmək, gözlənilməz vəziyyətdə bir neçə saniyə itirməkdən daha yaxşıdır.
Gündüz uzun yol, yoxsa gecə?
Hər iki vəziyyətin öz çətinliyi var.
Gündüz uzun yolda
Görünüş daha yaxşı olsa da, uzun müddət fasiləsiz sürmək yorğunluq yarada bilər.
Günəşin qarşıdan düşməsi də görmə qabiliyyətini azalda bilər. Digər tərəfdən, yolda avtomobillərin sayı çox ola bilər.
Gecə uzun yolda
Görmə məsafəsi azalır.
Qarşıdan gələn avtomobillərin faraları göz qamaşdıra bilər.
Yol kənarında olan piyadaları, heyvanları və maneələri görmək çətinləşə bilər.
Tanımadığınız yolda isə bütün bunlara əlavə olaraq yolun quruluşunu bilməmək problemi yaranır.
Ona görə gecə uzun yola çıxarkən “yol boşdur” düşüncəsi ilə sürəti artırmaq əvəzinə görünüş və reaksiya imkanlarını nəzərə almaq lazımdır.
Bir də ən təhlükəli məqam var: “Artıq çatmağa az qalıb”
Uzun yolun sonuna yaxın sürücü bəzən özünü daha rahat hiss edir.
“Bir az qalıb.”
“İndi çataram.”
“Bu son hissədir.”
Amma yorğunluq məhz bu mərhələdə də diqqəti zəiflədə bilər.
Sürücü uzun müddət avtomobil idarə etdikdən sonra özünü əvvəlki kimi diqqətli hiss etməyə bilər.
Buna görə uzun yolda fasilə vermək yalnız yorulanda edilməli bir şey kimi qəbul edilməməlidir.
Bəzən qısa fasilə sürücünün diqqətini yenidən toplamasına kömək edir.
Bəs yaxşı uzun yol sürücüsü necə davranır?
Yaxşı sürücü ən sürətli gedən sürücü deyil.
Yaxşı sürücü:
Yolu oxuyur.
Qarşıdakı vəziyyəti əvvəlcədən təxmin etməyə çalışır.
Tanımadığı yolda daha ehtiyatlı olur.
Gecə görünüş imkanlarını nəzərə alır.
Yolun vəziyyətinə uyğun sürət seçir.
Digər sürücünün səhvini öz səhvinə çevirmir.
Onu əsəbiləşdirən sürücüyə cavab vermək üçün riskli manevr etmir.
Və ən əsası, evə çatmağı yolda özünü sübut etməkdən daha vacib hesab edir.
Uzun yola çıxanda özünüzə bir sual verin
“Bu yolda mənim nə qədər tez getməyim yox, nə qədər təhlükəsiz geri qayıtmağım vacibdir?”
Çünki uzun yolda sizi nə gözlədiyini əvvəlcədən tam bilmək mümkün deyil.
Yol çökə bilər.
Nişan görünməyə bilər.
Qarşıda qəfil maneə yarana bilər.
Yağış başlaya bilər.
Tanımadığınız döngə ilə qarşılaşa bilərsiniz.
Başqa sürücü səhv edə bilər.
Və ya sadəcə siz bir neçə saatlıq sürüşdən sonra yorula bilərsiniz.
Yaxşı sürücülük bütün bunların heç birinin baş verməyəcəyinə inanmaq deyil.
Yaxşı sürücülük onların baş verə biləcəyini nəzərə alaraq hərəkət etməkdir.
Uzun yolun ən vacib qaydası isə bəlkə də budur:
Sizi tələsdirən yol ola bilər. Sizi tələsdirən başqa sürücü ola bilər. Hətta özünüz də tələsə bilərsiniz.
Amma qərarı yenə siz verirsiniz.
Sürəti yolun vəziyyəti müəyyən etsin, əsəbiniz və tələskənliyiniz yox.
